تبلیغات
رایحه قم - با كاروان نور (3)
با كاروان نور 3
وجود پاكیزه حضرت معصومه(س)
تنها هفده روز در قم دوام یافت‏ و پس از این مدت كوتاه به لقاء الله شتافت.مولف تاریخ قم از وفات و تشییع پیكر نورانى دختر موسى بن جعفر(ع) چنین‏ یاد كرده است:«فاطمه ... هفده روز در حیات بود چون او را وفات رسید بعد از تغسیل‏ و تكفین و نماز موسى بن خزرج در زمینى كه او را بابلان بود آنجا امروز روضه ‏مقدسه اوست، دفن كرد و بر سر تربت از بوریا سایه ساخته بودند تا آنگاه كه زینب‏ دختر محمد بن على الرضا: این قبه بر سر تربت او بنا نهاد».

با توجه به نقل برخى از مورخان و قرائنى كه در طول مسیر از ساوه تا قم مشهود است، همانگونه كه مردان كاروان را به شهادت رسانده ‏اند، حضرت فاطمه معصومه(س) و بانوان همراهش توسط عوامل بنى‏ عباس مسموم شدند. در طى مسافت هر یك از بانوان با تاثیر سم، به شهادت رسیده و در شهرها و روستاهاى مسیر حركت ‏به خاك سپرده شدند.

اشعریان در زمان ورود كاروان مدینه، از بزرگان قم و برجسته ‏ترین شخصیتهاى ‏سیاسى فرهنگى شهر به شمار مى ‏آمدند. لذا به همین جهت موسى بن خزرج به استقبال‏ كاروان حضرت شتافت و آنها را در منزل خود جاى داد و پس از شهادت حضرت معصومه(س)محل خاك سپارى حضرت را عهده‏دار شد. او نخستین كسى بود كه تولیت مزار شریف كریمه‏اهل بیت را بر عهده گرفت. پس از گذشت چند سال حضرت زینب دختر امام جواد(ع) قبه ‏اى از آجر بر فراز آرامگاهش بنا كرد. در طول عصر امامت، وكلاى امامان شیعه به‏این مهم مى ‏پرداختند. «حسین بن اشكیب سمرقندى‏» متوفاى بعد از 260 هجرى قمرى،از دانشمندان نامور ایران و از اصحاب امام هادى(ع) و امام حسن عسكرى(ع) از جمله افرادى است كه در اواسط قرن سوم هجرى تولیت آستانه مقدسه قم را بر عهده ‏داشت. نجاشى در كتاب خود از سمرقندى اینگونه یاد كرده است: «حسین بن اشكیب، از علماى امامیه و از مردم خراسان، دانشمندى موثق و مقدم ‏بوده است.

كشى او را در شمار اصحاب امام حسن عسكرى(ع) آورده و عیاشى از وى ‏بسیار روایت نموده و به حدیثش اعتماد كرده است. او در نقل حدیث مورد وثوق كامل‏ و شخصى منضبط بوده است.» كشى نیز از او یاد كرده است: «او قمى و خادم قبر بود... استاد ما (شیخ مفید) از ابوالقاسم جعفر بن محمد قولویه از محمد بن‏وارث سمرقندى نقل مى‏ كرد كه كتاب «رد بر كسى كه گمان كرده پیغمبر پیش از بعثت‏بر دین قوم خود بوده است‏» و كتاب «رد بر زیدیه‏» و «كتاب نوادر» ازتالیفات حسین به اشكیب است ...» احتمال دارد وكیل وقت امام حسن عسكرى(ع)،«احمد بن اسحاق اشعرى‏» در زمان حیات امام یازدهم تولیت آستانه مقدسه قم راعهده ‏دار بوده باشد.نویسنده تاریخ قم تنها به سال وفات (201 ه. ق) حضرت‏ معصومه(س) اشاره كرده است. برخى دیگر از متاخرین، دهم ربیع ‏الثانى را روز ارتحال آن حضرت ذكر كرده‏ اند.

امام رضا(ع) در قم
امام رضا(ع) طبق دستور مامون ‏از راه بصره، اهواز و فارس به خراسان برده شد تا بتواند با تایید ولایت عهدى ‏امام، حكومت‏ خود را مستحكم كند. اما مامون از اینكه امام رضا(ع) از شهرهاى ‏شیعه نشین عبور داده شود، مى ‏هراسید.زیرا احتمال مى ‏داد مردم به امام پیوسته بر علیه او دست‏به شورش بزنند. به‏ همین دلیل این سخن امام رضا(ع) در سفر اول خود به خراسان، از مسیر كوفه‏ نیامده، صحیح به نظر مى ‏رسد نمى ‏تواند سخن قاطعى در مورد نیامدن امام به قم و عبور ایشان از راه كوفه باشد؛ زیرا، در منابع روایى ما آمده است كه امام رضا(ع) در قادسیه، منزلى از منازل راه كوفه به خراسان با بزنطى ملاقات داشته است.بیهقى در تاریخ خود یادآور مى ‏شود كه طاهر ذوالیمینین، با امام رضا(ع) در بغداد بیعت كرد و تذكره نویسان با كمال صراحت ورود امام رضا(ع) به قم را نقل‏ كرده ‏اند. به این ترتیب احتمال مى ‏رود سفر دیگرى نیز داشته باشند و این نظر براساس منابع تاریخى گفتارى درست ‏به نظر مى ‏رسد.

چنانكه یعقوبى گوید:«مامون در سال 202 از مرو رهسپار عراق شد و ولی عهدش رضا(ع) و وزیرش فضل بن‏ سهل ذوال ریاستین همراه وى بودند. » طبرى انگیزه مسافرت مامون به بغداد درسال 202 ه را اینگونه گزارش كرده است: «از جمله حوادث سال 202 ه.ق آن بود كه مردم بغداد با «ابراهیم بن مهدى‏» بیعت كردند و او را مبارك نام ‏نهادند.» گویند: در نخستین روز محرم با وى بیعت‏ خلافت كردند و مامون را خلع‏ كردند و چون روز جمعه شد، ابراهیم به منبر رفت و نخستین كسى كه با وى بیعت كرد،عبیدالله بن عباس هاشمى بود، سپس منصور بن‏ مهدى، پس از آن بنى ‏هاشمیان دیگر، پس‏از آن سرداران ... اینان سران و پیشروان بودند كه از مامون خشمگین بودند كه‏ مى ‏خواست‏ خلافت را از پسران عباس به پسران على برد و پوشش پدران خویش را كه سیاه‏ بود، رها كرده بود و سبز پوشیده بود.»

در اثر اختلافاتى كه در بغداد، پایتخت‏ پیشین عباسیان، روى داد مامون دستور صادر كرد به سوى بغداد حركت كنند. و خودبه همراه امام رضا(ع) راه بغداد را در پیش گرفت و پس از سركوب آشوب به مرو بازگشت. از این روى ممكن است عبور امام رضا(ع) از قم در جریان رفت و آمدى كه ‏بین بغداد و مرو روى داد، صورت گرفته باشد. یكى از مورخان در این باره مى ‏نویسد: «حضرت رضا(ع) وارد قم شد و مردم كه از ورود آن حضرت باخبر شده بودند، به‏ ملاقات آن حضرت مى‏ شتافتند و براى ضیافت ایشان بر یكدیگر پیشى مى ‏گرفتند، حضرت‏ براى قطع خصومت فرمود: «ان الناقه ماموره‏» این شتر مامور است و به هر كجا برود، همانجا منزل خواهیم كرد شتر به حركت درآمد تا كنار خانه‏ اى زانو زد.صاحب آن خانه شب قبل از ورود آن حضرت در خواب دیده بود كه حضرت رضا(ع) فردا میهمان او خواهند بود و چون رویاى او به حقیقت پیوست در شگفت ‏شد. آن خانه مورد توجه قرار گرفت و مردم به آن محل مى ‏آمدند و استفاده مى ‏بردند. امروز همان محل‏مدرسه شده است و اینك به «مدرسه رضویه‏» مشهور است.» و محل به محله شاه ‏خراسان معروف است و تكیه ‏اى به این نام تكیه شاه خراسان نیز در قم هست.

مولف تاریخ قم نیز از چشمه ‏اى در قم خبر مى‏ دهد كه امام على بن موسى ‏الرضا(ع) از آن چشمه آب خورده و بدان موضع غسل كرده است. چنین به نظر مى‏ رسدحضرت امام على بن موسى الرضا(ع) نخستین معصومى است كه به زیارت حضرت فاطمه ‏معصومه (س) آمده است.